Velayet davalarında en çok merak edilen konulardan biri, mahkemenin velayeti hangi ölçütlere göre belirlediğidir. Uygulamada “Velayet her zaman anneye verilir.” veya “Çocuk belli bir yaştaysa mutlaka babaya verilir.” şeklindeki söylemlerle karşılaşılabilmektedir. Ancak bu tür genellemeler hukuken doğru değildir.
Türk hukukunda velayet konusunda temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır . Mahkeme kararını verirken anne veya babanın taleplerinden önce çocuğun bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimini gözetir. Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümleri de kişisel ilişki ve velayet düzenlemelerinde çocuğun menfaatinin esas alınacağını düzenlemektedir.
Velayet Nedir?
Velayet; ergin olmayan çocuğun bakımını, eğitimini, korunmasını ve temsilini kapsayan hak ve yükümlülükler bütünüdür.
Boşanma kararı verildiğinde, ortak çocuğun velayetinin hangi ebeveyne bırakılacağına mahkeme karar verir. Bu değerlendirme yapılırken her dosya kendi koşulları içinde incelenir.
Mahkeme Velayet Konusunda Hangi Kriterleri Değerlendirir?
Mahkeme, tek bir ölçüte göre karar vermez. Somut olayın özelliklerine göre birçok unsur birlikte değerlendirilir.
Bunlardan bazıları şunlardır:
- Çocuğun üstün yararı
- Çocuğun yaşı ve gelişim durumu
- Anne ve babanın bakım imkânları
- Çocuğun eğitim düzeninin korunması
- Tarafların yaşam koşulları
- Çocuğun güvenliği ve sağlıklı gelişimi
- Gerektiğinde uzman inceleme raporları
- Kanunen uygun olduğu ölçüde çocuğun görüşü
Her dosyada bu kriterlerin ağırlığı farklı olabilir.
Çocuğun Görüşü Alınır mı?
Çocuğun yaşı, olgunluğu ve ayırt etme gücü dikkate alınarak, hukuki çerçevede görüşünün alınması mümkün olabilir.
Ancak çocuğun beyanı tek başına sonucu belirlemez. Mahkeme, çocuğun üstün yararını esas alarak tüm delilleri birlikte değerlendirir. Güncel Yargıtay uygulamalarında da idrak çağındaki çocukların görüşünün ve uzman değerlendirmelerinin önem taşıdığı görülmektedir.
Velayet Her Zaman Anneye mi Verilir?
Hayır.
Türk hukukunda velayetin anneye veya babaya otomatik olarak verileceğine ilişkin bir kural bulunmamaktadır.
Mahkeme, her somut olayda çocuğun üstün yararını gözeterek değerlendirme yapar. Dosyanın özelliklerine göre velayet anneye de babaya da bırakılabilir.
Velayet Kararı Sonradan Değiştirilebilir mi?
Evet.
Velayet kararları, koşulların değişmesi hâlinde kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde yeniden değerlendirmeye konu olabilir.
Örneğin çocuğun üstün yararını etkileyen önemli gelişmeler ortaya çıkarsa, velayetin değiştirilmesi talep edilebilir. Mahkeme bu talebi yine somut olayın özelliklerine göre inceler.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğun yaşı tek başına velayet kararını belirler mi?
Hayır. Yaş önemli unsurlardan biri olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir. Mahkeme tüm koşulları birlikte değerlendirir.
Kardeşler farklı ebeveynlere verilebilir mi?
Her dosyanın koşulları farklıdır. Mahkeme kararını verirken çocukların üstün yararını esas alır. Bu nedenle genel geçer bir sonuç söylemek mümkün değildir.
Velayeti alamayan ebeveyn çocuğunu görebilir mi?
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki de mahkeme tarafından düzenlenir. Bu düzenleme yapılırken yine çocuğun üstün yararı esas alınır.
Sonuç
Velayet davalarında mahkemenin temel amacı anne veya babadan birini tercih etmek değil, çocuğun üstün yararını en iyi şekilde korumaktır.
Bu nedenle velayet değerlendirmesi; çocuğun ihtiyaçları, tarafların yaşam koşulları, deliller ve uzman incelemeleri birlikte ele alınarak yapılır. Her uyuşmazlık kendi özellikleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.